31 Mart –Azərbaycanlıların Soyqırımı günü

31 Mart soyqırımı təcavüzkar erməni millətçilərinin xalqımıza qarşı törətdiyi soyqırımı və etnik təmizləmə siyasətinin qanlı səhifəsidir. Azərbaycanda milli hərəkatın genişlənməsi, milli azadlıq carçısı olan "Müsavat"ın nüfuzunun artması "Böyük Ermənistan" xülyası ilə yaşayan daşnakları ciddi narahat edirdi. Daşnaklar mart qırğınını törətməklə "Müsavat"ın sosial bazasını, şəhərin müsəlman əhalisini məhv etməyi planlaşdırmışdılar. 1918-ci ilin mart-aprel aylarında kütləvi qanlı qırğınlar törətmək məqsədilə daşnak-bolşevik dəstələri Bakı quberniyasından sonra Azərbaycanın digər ərazilərini işğal etmək fikrində idi.Bunu S. Şaumyan may ayında Xalq Komissarları Sovetinə məlumatında da etiraf etmişdi. Bu məqsədlə təxminən 5 min erməni əsgəri müxtəlif cəbhələrdən Bakıya gətirilmişdi. Əsasən ruslardan ibarət olan Xəzər donanması içərisində xüsusi təbliğat işi aparılmışdı, həmçinin Şamaxı və Muğanda ehtiyat rus-molokan silahlı dəstələri də yaradılmışdı. Bakı Sovetinin 1918-ci il martın 15-də keçirilən iclasında S. Şaumyan azərbaycanlıların soyqırımına göstəriş verdi. Erməni-bolşevik qüvvələri Bakı şəhərində müsəlman ;əhalisinə divan tutmaq üçün bir bəhanə axtarışında idi. Hücum üçün bəhanə 1918-ci il martın 27-də Lənkəranda həlak olan Hacı Zeynalabdin Tağıyevin oğlu Məhəmmədin cənazəsini "Evelina" gəmisi ilə Bakıya gətirən bir qrup zabit və əsgərin Bakı Sovetinin hərbçiləri tərəfindən tərksilah edilməsi oldu. Müsəlman diviziyasının əsgər və zabitləri silahların geri qaytarılmasını tələb etsə də, nəticəsi olmadı. S. Şaumyanla aparılan danışıqlar da uğursuz olduqdan sonra xalq küçələrə çıxıb silahların qaytarılmasını tələb etdi. Bu zaman müsəlmanların Muğandakı rus-molokan kəndlərini məhv edəcəkləri haqqında xristian əhalisi arasında şayiələr yayılmağa başladı. Bu işi həyata keçirən ermənilər xüsusi canfəşanlıq göstərirdilər. Şəxsi heyəti müsəlmanlardan ibarət olan "Evelina" gəmisinin tərksilah edilməsi milli qırğına başlamaq üçün bəhanə oldu. Daşnaksütyun Partiyası və erməni milli şurası bolşeviklərin tərəfinə keçdi. Müsəlmanlara ilk atəş 1918-ci il martın 30-da saat 16:00-da erməni kilsəsinin yanında açıldı. Müsəlmanların İçərişəhərdə rusları qırması yalanına inanan rus matrosları da azərbaycanlılara qarşı çıxaraq onları atəşə tutdular. Bir neçə saatlıq bombardmandan sonra rus matrosları bunun təxribat olduğunu, "Müsavat"a qarşı mübarizə bəhanəsi ilə müsəlman əhalisinin qırğına verildiyini bildikdə atəşi dayandırdılar. Martın 31-də "Karpixana", "Məmmədli", "Təzə Pir" məscidi, "İsmailiyyə" binası, "Açıq Söz" qəzetinin redaksiyası, "Kaspi" mətbəəsi, "İsgəndəriyyə", "İslamiyyə" mehmanxanaları və digər yerlər dağıdılmış, top atəşinə məruz qalmışdı.Mart soyqırımında təkcə Bakıda 12 mindən çox azərbaycanlı qətlə yetirildi. Şamaxı, Quba, Kürdəmir, Salyan, Lənkəran və Göyçay qəzalarında azərbaycanlı əhaliyə qanlı divan tutuldu. Erməni quldur dəstələri tərəfindən müsəlman əhalisinə qarşı həyata keçirilən soyqırımını vəhşi daşnaklar eyni vaxtda İrəvan quberniyasının Naxçıvan, Şərur, Üçmüəzzin, Zəngəzur və digər qəzalarında da törətmişdilər. Şamaxıda 20 mindən çox azərbaycanlı qətlə yetirilmiş, 110 kənd dağıdılmışdı. Quba qəzasında 167 müsəlman kəndi dağıdılmış, 7 mindən çox müsəlman öldürülmüşdü. Salyan qəzasında 12 yaşayış məntəqəsi dağıdılmış, 2 min nəfər dinc müsəlman sakin qətlə yetirilmişdi. Lənkəranda 40-dan çox yaşayış məntəqəsi yandırılmış və qırğınlar törədilmişdi. 1918-ci ilin sentyabrınadək Bakı quberniyasında 20 mindən çox azərbaycanlı öldürülmüşdü. Ümumiyyətlə, bu soyqırım zamanı Azərbaycanda 50 mindən çox azərbaycanlı qətlə yetirilmişdir. Beləliklə, azərbaycanlıların milli iradəsini qırmağa, milli azadlıq ideyalarını boğmağa çalışan düşmən qüvvələr düşündüklərinin tam əksi ilə qarşılaşdılar. Azərbaycanlıların Rusiyanın hakimiyyəti daxilində muxtariyyətə inamları sarsıldı, müstəqil dövlətin yaradılması istəyi daha da gücləndi.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin “Azərbaycanlıların soyqırımı haqqında” 1998-ci il 26 mart tarixli Fərmanı ilə 31 Mart Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü elan edilmiş, soyqırımı aktlarına siyasi-hüquqi qiymət verilməsi məqsədilə müvafiq tədqiqatların aparılmasına, həqiqətlərin üzə çıxarılması istiqamətində səylərin artırılmasına təkan verilmişdir.
Cənab İlham Əliyevin sərəncamına əsasən, 2013-cü il sentyabrın 18-də soyqırım qurbanlarının xatirəsini əbədiləşdirmək üçün (2007-ci ildə tikinti işləri nəticəsində təsadüfən ortaya çıxan) kütləvi məzarlıq üzərində "Quba Soyqırımı Memorial Xatirə Kompleksi" ucaldılmışdır.

142 saylı tam orta məktəbin
Tarix müəllimi Günel Babayeva