Eltun Süleymanov: "31 Mart susdurulan həqiqətlərin qanla yazılmış manifestidir "

Azərbaycan tarixində faciəvi və eyni zamanda milli yaddaş baxımından son dərəcə mühüm hadisələrdən biri 31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günüdür. Bu tarix yalnız bir anım günü deyil, həm də xalqımıza qarşı uzun illər boyu həyata keçirilmiş sistemli etnik təmizləmə və soyqırımı siyasətinin simvoludur. 1998-ci ildən etibarən dövlət səviyyəsində qeyd olunan bu gün, milli tariximizin acı səhifələrinin öyrənilməsi və dünya ictimaiyyətinə çatdırılması baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Bu sözləri aia.az-a açıqlamasında Eltun Süleymanov deyib.

Müsahibimiz bildirib ki, XIX əsrin əvvəllərindən etibarən Cənubi Qafqazda baş verən geosiyasi dəyişikliklər regionun etnik və demoqrafik strukturuna ciddi təsir göstərmişdir. Çar Rusiyasının həyata keçirdiyi köçürmə siyasəti nəticəsində erməni əhalisinin Azərbaycan torpaqlarına yerləşdirilməsi, gələcək münaqişələrin əsasını qoymuşdur. Bu proses fonunda formalaşan mifik “Böyük Ermənistan” ideyası isə regionda etnik qarşıdurmaların ideoloji bazasına çevrilmişdir. Bu ideyanın həyata keçirilməsi istiqamətində erməni millətçi dairələri tərəfindən müxtəlif dövrlərdə azərbaycanlılara qarşı zorakılıq, deportasiya və soyqırımı aktları törədilmişdir. 1905-1907-ci illər hadisələri və xüsusilə 1918-ci ilin mart-aprel qırğınları bu siyasətin ən qanlı təzahürlərindən biri kimi tarixə düşmüşdür. 1918-ci ilin mart-aprel aylarında Bakı Sovetinin mandatı altında fəaliyyət göstərən daşnak-bolşevik silahlı dəstələri tərəfindən azərbaycanlılara qarşı genişmiqyaslı qırğınlar həyata keçirilmişdir. Qısa zaman ərzində Bakı şəhərində və ətraf bölgələrdə, o cümlədən Şamaxı, Quba, Qarabağ, Zəngəzur və İrəvan quberniyasında on minlərlə dinc sakin etnik və dini mənsubiyyətinə görə qətlə yetirilmişdir. Bu hadisələr yalnız hərbi qarşıdurma deyil, mülki əhaliyə qarşı yönəlmiş planlı soyqırımı siyasəti idi. Yaşayış məntəqələrinin dağıdılması, məscidlərin, məktəblərin və mədəni abidələrin məhv edilməsi, qadın və uşaqlara qarşı xüsusi qəddarlıqla törədilən cinayətlər bu faciənin miqyasını daha da ağırlaşdırır. Araşdırmalar göstərir ki, 1918-ci ilin mart qırğınları təkcə Bakı ilə məhdudlaşmamış, Azərbaycanın müxtəlif bölgələrini əhatə etmişdir: Şamaxı qəzasında on minlərlə insan qətlə yetirilmiş, yüzlərlə kənd dağıdılmışdır. Quba qəzasında minlərlə dinc sakin xüsusi qəddarlıqla öldürülmüş, 122 kənd yerlə-yeksan edilmişdir. İrəvan quberniyasında yüzlərlə yaşayış məntəqəsi məhv edilmiş, on minlərlə azərbaycanlı qətlə yetirilmiş və ya didərgin salınmışdır. Zəngəzur və Qarabağda etnik təmizləmə siyasəti nəticəsində kəndlər dağıdılmış, əhali kütləvi şəkildə məhv edilmişdir. Bu faktlar göstərir ki, 1918-ci il hadisələri lokal deyil, geniş coğrafiyanı əhatə edən sistemli soyqırımı siyasətinin nəticəsi idi. Uzun müddət bu hadisələrə obyektiv siyasi-hüquqi qiymət verilməmiş, xüsusilə sovet dövründə faktların üzəri ört-basdır edilmişdir. Yalnız müstəqillik əldə edildikdən sonra bu istiqamətdə ardıcıl dövlət siyasəti həyata keçirilməyə başlanmışdır.

Ulu Öndər Heydər Əliyevin 1998-ci il 26 mart tarixli “Azərbaycanlıların soyqırımı haqqında” Fərmanı bu sahədə dönüş nöqtəsi olmuşdur. Həmin sənədlə 31 mart rəsmi olaraq Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü elan edilmiş, hadisələrin sistemli şəkildə araşdırılması və təbliği istiqamətində mühüm addımlar atılmışdır. Cənab Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə bu siyasət daha da gücləndirilmiş, yeni tədqiqatlar aparılmış, Qubada kütləvi məzarlığın aşkar edilməsi kimi mühüm faktlar beynəlxalq ictimaiyyətə təqdim olunmuşdur. Quba Soyqırımı Memorial Kompleksinin yaradılması isə bu faciənin yaddaşlarda yaşadılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müasir dövrdə əsas vəzifələrdən biri Azərbaycan həqiqətlərinin dünya ictimaiyyətinə obyektiv şəkildə çatdırılmasıdır. Bu istiqamətdə dövlət qurumları ilə yanaşı, diaspor təşkilatları, tədqiqatçılar və vətəndaş cəmiyyəti institutları mühüm rol oynayır. Təbii ki, saxta təbliğatın qarşısının alınması, tarixi faktların sənədlər və sübutlar əsasında təqdim edilməsi, beynəlxalq hüquq müstəvisində bu hadisələrə adekvat qiymət verilməsi istiqamətində fəaliyyət davam etdirilməlidir. Bu, yalnız tarixi ədalətin bərpası deyil, həm də gələcəkdə belə faciələrin qarşısının alınması baxımından vacibdir.
31 Mart – Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü xalqımızın yaddaşında silinməz iz qoymuş faciələrin ümumiləşdirilmiş ifadəsidir. Bu tarix təkcə keçmişin xatırlanması deyil, həm də tarixi həqiqətlərin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi missiyasını daşıyır. Bu gün qarşıda duran əsas vəzifə – soyqırımı həqiqətlərini beynəlxalq aləmdə tanıtmaq, ona siyasi-hüquqi qiymət verilməsinə nail olmaq və milli yaddaşı daim diri saxlamaqdır. Bu, həm də soyqırımı qurbanlarının xatirəsinə göstərilən ən böyük ehtiramdır-deyə E. Süleymanov fikrini yekunlaşdırıb.