Prezident İlham Əliyevin və birinci xanım Mehriban Əliyevanın Naxçıvana səfəri muxtar respublikanın gələcək inkişafının hansı miqyasda planlaşdırıldığını nümayiş etdirən mühüm hadisələrdən biri oldu. Bu səfərin fərqləndirici xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, həyata keçirilən və planlaşdırılan layihələr ayrı-ayrı sahələrin inkişafı kimi deyil, Naxçıvanın iqtisadi, sosial və strateji imkanlarını bütöv şəkildə dəyişdirəcək böyük proqramın tərkib hissələri kimi diqqət çəkir. Dövlət başçısının AzTV-yə müsahibəsində səsləndirdiyi fikirlər də göstərdi ki, qarşıdakı illərdə Naxçıvanın ölkənin iqtisadi və nəqliyyat sistemində rolu əhəmiyyətli dərəcədə yüksələcək. Prezident İlham Əliyev səfər zamanı keçirilən tədbirlərin özünün Naxçıvanın hərtərəfli inkişafının göstəricisi olduğunu vurğulayıb.
Naxçıvanın yeni inkişaf modelində diqqəti çəkən əsas cəhətlərdən biri iqtisadi fəallığın artırılması və özəl sektor üçün yeni imkanların yaradılmasıdır. Bu baxımdan Naxçıvan Sənaye Parkının təməlinin qoyulması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 310 hektarlıq ərazidə yaradılacaq park gələcəkdə müxtəlif istehsal sahələrinin bir məkanda cəmləşməsinə, sahibkarlığın genişlənməsinə, yeni sərmayələrin cəlb edilməsinə və yüzlərlə, perspektivdə isə daha çox insanın məşğulluğuna imkan yarada bilər. Prezident İlham Əliyevin Naxçıvan Sənaye Parkının ərazi baxımından Sumqayıt Sənaye Parkından sonra ikinci olduğunu xüsusi qeyd etməsi layihənin miqyası barədə aydın təsəvvür yaradır.
Əslində, Sənaye Parkının yaradılması Naxçıvan üçün yalnız yeni zavod və müəssisələrin açılması demək deyil. Burada söhbət iqtisadi modelin daha çox istehsala, investisiyaya və ixrac imkanlarına istiqamətləndirilməsindən gedir. Naxçıvanın coğrafi mövqeyi, Türkiyə və İranla sərhədə malik olması, gələcək nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması perspektivi burada istehsal ediləcək məhsulların daha geniş bazarlara çıxarılması üçün əlverişli şərait yarada bilər. Yeni sənaye infrastrukturu ilə nəqliyyat layihələrinin paralel inkişaf etdirilməsi bu baxımdan təsadüfi deyil.
Muxtar respublikanın gələcəyini müəyyənləşdirəcək digər böyük istiqamət enerji sektorudur. Naxçıvan uzun illər enerji təhlükəsizliyinin təmin olunması istiqamətində mühüm mərhələlər keçib. İndi isə qarşıya daha böyük məqsəd qoyulur – Naxçıvanı enerji istehsal və ixrac mərkəzlərindən birinə çevirmək. Prezident İlham Əliyevin səfər zamanı ümumi gücü 50 MVt olan “Şəms 1” və “Qərbi Üfüq” Günəş Elektrik stansiyalarında görülən işlərlə tanış olması bu siyasətin praktik ifadəsidir. Hər iki stansiyanın fəaliyyətə başlaması elektrik enerjisi istehsalının artması ilə yanaşı, təbii qaza qənaət və karbon emissiyalarının azaldılması baxımından da əhəmiyyətli olacaq.
Ancaq qarşıya qoyulan hədəflər 50 MVt-la məhdudlaşmır. Prezident İlham Əliyev Naxçıvanda Günəş enerjisi istehsalının ən azı 500 MVt, hətta perspektivdə 1000 MVt səviyyəsinə çatdırılmasının mümkün olduğunu bildirib. Dövlət başçısının yanaşmasında əsas məsələ artıq Naxçıvanın elektrik enerjisi ilə təmin olunması deyil, burada yaranacaq böyük enerji potensialının xarici bazarlara çıxarılmasıdır. Türkiyə və İranla mövcud enerji bağlantıları ilə yanaşı, gələcəkdə Avropa istiqamətinin də nəzərdən keçirilməsi Naxçıvanın enerji xəritəsindəki yerinin tamamilə yeni səviyyəyə yüksələ biləcəyini göstərir.
Naxçıvanın strateji çəkisini artıracaq ən mühüm amillərdən biri isə yeni nəqliyyat xəritəsinin formalaşdırılmasıdır. Zəngəzur dəhlizi bu mənada yalnız Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında bağlantı yaratmaq məqsədi daşımır. Prezident İlham Əliyevin açıqlamalarından görünür ki, bu marşrut gələcəkdə Şərq-Qərb və Şimal-Cənub istiqamətlərini birləşdirən böyük nəqliyyat sisteminin mühüm hissəsinə çevrilə bilər. Dövlət başçısı Naxçıvan dəmir yolunun yenidən qurulmasının və onun yükaşırma imkanlarının 15 milyon tona çatdırılmasının qarşıya məqsəd qoyulduğunu bildirib.
Bu perspektiv Naxçıvanın iqtisadi həyatına tamamilə yeni dinamika gətirə bilər. Böyük həcmdə yüklərin muxtar respublika ərazisindən daşınması logistika, anbar təsərrüfatı, xidmət, ticarət, nəqliyyat və digər sahələrin inkişafını sürətləndirə bilər. Prezident İlham Əliyevin Naxçıvanın əvəzolunmaz nəqliyyat mərkəzlərindən birinə çevrilə biləcəyini bildirməsi də məhz bu imkanlara əsaslanır. Azərbaycanın açıq dənizə çıxışı olmadığı halda Avrasiya nəqliyyat marşrutlarında ölkəmizdən yan keçməyin getdikcə çətinləşməsi Naxçıvanın da gələcək regional logistika sistemində əhəmiyyətini artırır.
Yeni nəqliyyat strategiyasının mühüm xüsusiyyəti onun təkcə rels və avtomobil yollarından ibarət olmamasıdır. Zəngəzur istiqamətində elektrik ötürücü xətlərinin, fiber-optik kommunikasiya infrastrukturunun, gələcəkdə ehtiyac yaranacağı halda isə digər enerji xətlərinin yaradılması imkanları nəzərdən keçirilir. Beləliklə, Naxçıvanın Azərbaycanın əsas hissəsi ilə bağlantısı çoxşaxəli kommunikasiya sisteminə çevrilə bilər. Prezident İlham Əliyevin ifadə etdiyi yanaşmaya əsasən, TRIPP layihəsinin perspektivi də yalnız dəmir və avtomobil yolları ilə məhdudlaşmır.
Səfər zamanı şəhər həyatının müasirləşdirilməsi istiqamətində atılan addımlar da xüsusi diqqət çəkdi. Naxçıvan şəhərinin ictimai nəqliyyatının elektrik avtobusları əsasında yenidən qurulması ekoloji və texnoloji baxımdan mühüm yenilikdir. Ölkəmizdə yığılan 60 yeni elektrik avtobusunun istifadəyə verilməsi, rəqəmsal monitorinq sisteminin qurulması və ödənişlərin tam nağdsız formada həyata keçirilməsi Naxçıvanın ictimai nəqliyyat sistemini daha müasir modelə keçirir. Bunun davamı olaraq 217 müasir rayonlararası avtobusun alınmasına dair verilən göstəriş isə dəyişikliklərin yalnız paytaxt şəhəri deyil, bütövlükdə muxtar respublikanı əhatə edəcəyini göstərir.
Sosial siyasət də yeni inkişaf mərhələsinin əsas istiqamətlərindən biridir. Naxçıvan şəhərində 518 mənzildən ibarət sosial yaşayış kompleksinin təməlinin qoyulması və burada müasir yaşayış mühitinin yaradılmasının nəzərdə tutulması insanların mənzil şəraitinin yaxşılaşdırılmasına yönələn mühüm layihədir. Yeni yaşayış məhəlləsinin yalnız binalardan deyil, uşaq bağçası, xidmət obyektləri, yollar, səkilər və yaşıllıq sahələrindən ibarət kompleks şəhər mühiti kimi formalaşdırılması nəzərdə tutulur.
Naxçıvanın inkişafında kəndlər və rayonlar da diqqətdən kənarda qalmır. Prezident İlham Əliyevin açıqlamasına görə, təxminən 420 kilometr müxtəlif kateqoriyalı yolun çəkilməsi və əsaslı təmiri planlaşdırılır. Bu işlərin 26 yaşayış məntəqəsində yaşayan təxminən 160 min nəfərə təsir göstərəcəyi nəzərdə tutulur. Bununla yanaşı, suvarma sistemlərinin genişləndirilməsi, yeni artezian quyularının qazılması və hazırda suvarılmayan torpaqların su ilə təmin edilməsi kənd təsərrüfatının potensialının daha dolğun reallaşdırılması üçün mühüm imkanlar yaradır.
Prezidentin Naxçıvan səfərinin digər mühüm mesajı təhlükəsizliklə bağlı idi. Əlahiddə Ümumqoşun Orduda yeni yaradılan əməliyyat-komando hərbi hissələrinə Döyüş bayraqlarının təqdim edilməsi muxtar respublikanın müdafiə imkanlarının gücləndirilməsi siyasətinin davam etdiyini göstərdi. Naxçıvanın Azərbaycanın əsas ərazisindən coğrafi baxımdan ayrı yerləşməsi onun müdafiəsinin hər zaman xüsusi diqqətdə saxlanmasını şərtləndirib. Prezident İlham Əliyev də müsahibəsində Naxçıvanın hərbi potensialının müasir texnika və yeni komando qüvvələri hesabına gücləndirildiyini vurğulayıb.
Müasir Naxçıvanın qurulması yalnız iqtisadi göstəricilərlə ölçülmür. Tarixi-mədəni irsin qorunması dövlət siyasətinin mühüm hissəsi kimi müəyyənləşdirilib. Möminə xatun məqbərəsinin bərpası, digər tarixi-mədəni abidələrin konservasiyası və Əcəmi Naxçıvaninin irsinin yaşadılması bunun bariz nümunəsidir. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, sosial-iqtisadi inkişaf və enerji təhlükəsizliyi nə qədər əhəmiyyətli olsa da, bütün bunların təməlində milli kimlik, tarix, mədəniyyət, dil və ədəbiyyat dayanır. Bu yanaşma müasir inkişafla tarixi yaddaş arasında mühüm bağlılıq yaradır.
Turizm də Naxçıvanın gələcək iqtisadiyyatının perspektivli istiqamətlərindən biri kimi önə çıxır. Tarixi abidələr, təbiət, təmiz hava və özünəməxsus coğrafiya böyük potensial yaratsa da, müasir turizm infrastrukturunun genişləndirilməsinə ehtiyac qalır. Naxçıvan şəhərinin mərkəzində yeni beşulduzlu mehmanxananın təməlinin qoyulması bu istiqamətdə ilk mühüm addımlardan biridir. Dövlət başçısının açıqlamasına əsasən, mehmanxananın təxminən 2028-ci ildə istifadəyə verilməsi gözlənilir.
Bütün layihələri birləşdirən əsas xətt isə Naxçıvanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzurla vahid inkişaf baxışı çərçivəsində formalaşdırılmasıdır. Prezident İlham Əliyevin açıqladığı konsepsiya bu üç bölgədə müasir şəhərsalma, yaşıl enerji, yeni infrastruktur və təkmilləşdirilmiş idarəetmə modelinin tətbiqini nəzərdə tutur. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda tətbiq edilən Prezidentin xüsusi nümayəndəliyi idarəetmə modelinin Naxçıvanda da yaradılması həmin sistemli yanaşmanın göstəricisidir.
Avqustun 11-də həyata keçirilən səfərin ümumi mənzərəsi göstərir ki, Naxçıvan üçün qarşıya qoyulan məqsəd sadəcə mövcud infrastrukturu yeniləmək deyil. Məqsəd muxtar respublikanın iqtisadi funksiyasını genişləndirmək, onu sənaye və enerji istehsalçısına, beynəlxalq nəqliyyat qovşağına, müasir yaşayış və turizm məkanına çevirməkdir. Yeni dəmir yolları, sənaye müəssisələri, enerji stansiyaları, sosial layihələr, elektrik nəqliyyatı və kənd təsərrüfatına yatırımlar eyni strateji xəttin ayrı-ayrı hissələridir.
Prezident İlham Əliyevin Naxçıvanla bağlı fikirlərində səslənən “planlar böyükdür” yanaşması görüləcək işlərin miqyasını ifadə edir. Dövlət başçısı bu planların həyata keçirilməsi üçün siyasi iradənin və maliyyə resurslarının mövcud olduğunu bildirib. Qarşıdakı mərhələdə həmin layihələrin ardıcıl reallaşdırılması Naxçıvanın Azərbaycanın sosial-iqtisadi inkişafında mövqeyini daha da gücləndirməklə yanaşı, muxtar respublikanı regionun mühüm enerji, istehsal və nəqliyyat mərkəzlərindən birinə çevirmək potensialına malikdir.