Naxçıvan bu gün təkcə Azərbaycanın qədim və strateji bölgələrindən biri kimi deyil, ölkənin gələcək iqtisadi, nəqliyyat və enerji xəritəsində xüsusi mövqe tutacaq böyük inkişaf məkanı kimi diqqət mərkəzinə gəlir. Prezident İlham Əliyevin və birinci xanım Mehriban Əliyevanın avqustun 11-də muxtar respublikaya səfəri zamanı təqdim edilən layihələr, qoyulan təməllər və müəyyənləşdirilən yeni hədəflər göstərdi ki, Naxçıvan üçün nəzərdə tutulan inkişaf modeli ayrı-ayrı sahələrin yenilənməsindən daha geniş məna daşıyır. Söhbət sənaye, enerji, nəqliyyat, sosial təminat, müdafiə, turizm və şəhər infrastrukturunun paralel şəkildə yenilənməsindən gedir. Prezident özü də AzTV-yə müsahibəsində səfər çərçivəsində keçirilən tədbirlərin Naxçıvanın hərtərəfli inkişafının göstəricisi olduğunu bildirib.
Budəfəki səfərin ən mühüm mesajlarından biri Naxçıvanın iqtisadi həyatında yeni istehsal mərhələsinin başlanması ilə bağlıdır. 310 hektarlıq ərazidə yaradılacaq Naxçıvan Sənaye Parkının təməlinin qoyulması muxtar respublikada sahibkarlıq və sənaye fəaliyyətinin genişləndirilməsi üçün yeni imkanlar açır. Burada yalnız istehsal müəssisələrinin yerləşdirilməsi deyil, onların fəaliyyəti üçün zəruri olan enerji, qaz, su, rabitə, nəqliyyat, inzibati və sosial infrastrukturun bütöv sistem şəklində qurulması nəzərdə tutulur. Prezident İlham Əliyevin bildirdiyi kimi, Naxçıvan Sənaye Parkı ərazisinə görə Sumqayıt Sənaye Parkından sonra ölkədə ikinci yerdə dayanır və burada praktiki işlərin başlanması yeni iş yerlərinin yaradılmasına ciddi təkan verməlidir.
Naxçıvanın gələcək iqtisadi modelində enerji ayrıca yer tutur. Artıq məqsəd yalnız muxtar respublikanın elektrik enerjisinə olan daxili tələbatını ödəmək deyil. Qarşıya qoyulan hədəflər Naxçıvanı böyük enerji istehsalçısına və gələcəkdə ixrac imkanlarına malik regional enerji mərkəzinə çevirmək perspektivini ortaya qoyur. Prezidentin səfər zamanı “Şəms 1” və “Qərbi Üfüq” Günəş Elektrik stansiyalarında aparılan işlərlə tanış olması da bu strategiyanın praktik mərhələyə keçdiyini göstərir. Ümumi gücü 50 MVt olacaq həmin stansiyalar həm elektrik istehsalını artıracaq, həm təbii qaz sərfiyyatına qənaət edilməsinə, həm də karbon emissiyalarının azalmasına imkan yaradacaq.
Ancaq mövcud layihələr böyük enerji planının yalnız bir hissəsidir. Prezident İlham Əliyevin açıqladığı perspektivə əsasən, Naxçıvanda Günəş enerjisi istehsalının ən azı 500 MVt-a, gələcəkdə isə hətta 1000 MVt-a çatdırılması mümkündür. Bununla yanaşı, Ordubad rayonunun Tivi kəndində su elektrik stansiyasının tikintisinin davam etdirilməsi də gündəlikdədir. Belə bir potensialın reallaşdırılması Naxçıvanı elektrik enerjisini yalnız istehlak edən deyil, istehsal və ixrac edən mühüm enerji məkanlarından birinə çevirə bilər.
Yeni Naxçıvanın simasını dəyişəcək digər mühüm istiqamət müasir və ekoloji ictimai nəqliyyat sisteminin yaradılmasıdır. Şəhər üçün alınmış 60 elektrik mühərrikli avtobus adi nəqliyyat vasitələrinin yenilənməsi kimi qiymətləndirilməməlidir. Rəqəmsal dispetçer sistemi, real vaxt rejimində monitorinq, bank kartı, QR kod, “Apple Pay” və “Google Pay” ilə ödəniş imkanları Naxçıvanda ictimai nəqliyyatın yeni texnoloji modelə keçirildiyini göstərir. Prezident müsahibəsində şəhərin nəqliyyat probleminin bu layihə ilə həll olunduğunu bildirib.
Dəyişikliklər yalnız Naxçıvan şəhəri ilə məhdudlaşmayacaq. Rayonlararası sərnişindaşımanın yaxşılaşdırılması üçün 217 yeni avtobusun alınması, 420 kilometrə yaxın müxtəlif kateqoriyalı yolların tikilməsi və əsaslı şəkildə təmir edilməsi nəzərdə tutulur. Bu yolların əhatə etdiyi 26 yaşayış məntəqəsində təxminən 160 min nəfərin yaşaması görüləcək işlərin sosial miqyasını göstərir. Beləliklə, nəqliyyat strategiyası həm şəhər daxilində, həm də rayon və kəndlər arasında hərəkətin keyfiyyətcə yeni səviyyəyə çatdırılmasını nəzərdə tutur.
Bütün bunların fonunda Naxçıvanın gələcəyini dəyişdirə biləcək ən böyük proseslərdən biri yeni dəmir yolu və nəqliyyat bağlantılarının formalaşdırılmasıdır. Zəngəzur dəhlizi ilə Azərbaycanın əsas hissəsinin Naxçıvanla birləşdirilməsi muxtar respublikanın uzun illər mövcud olmuş coğrafi məhdudiyyətlərini yeni iqtisadi üstünlüyə çevirə bilər. Prezident İlham Əliyev bildirib ki, Naxçıvan dəmir yolunun yeni texniki-iqtisadi əsaslandırmaya görə uzunluğu 194 kilometr olacaq və əsas məqsəd xəttin ən azı 15 milyon ton yükdaşıma qabiliyyətinə çatdırılmasıdır.
Bu dəhlizin əhəmiyyəti yalnız Azərbaycanla Naxçıvan arasında əlaqənin yaradılmasından ibarət deyil. Yeni xətt Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat sistemləri ilə əlaqələndirilə bilər. Naxçıvan üzərindən Türkiyə, İran və daha geniş coğrafiyaya çıxış imkanlarının yaranması muxtar respublikanı gələcəkdə böyük logistika qovşağına çevirə bilər. Prezident İlham Əliyevin ifadə etdiyi perspektivə görə, böyük həcmdə yüklərin bu ərazidən keçməsi iqtisadi fəallığın yüksəlməsinə və daha çox iş yerinin açılmasına gətirib çıxara bilər.
Səfər zamanı sosial siyasətin də iqtisadi layihələrlə paralel aparıldığı bir daha nümayiş etdirildi. Prezident İlham Əliyevin Naxçıvan şəhərində 518 mənzildən ibarət sosial yaşayış kompleksinin təməlini qoyması bunun konkret nümunəsidir. 16 çoxmənzilli binadan ibarət olacaq kompleksdə yaşayış sahələri ilə yanaşı, uşaq bağçası, iaşə obyektləri, yollar, səkilər və yaşıllıq sahələrinin yaradılması nəzərdə tutulur. Burada əsas məqsəd sadəcə yeni binaların tikilməsi deyil, insanların rahat yaşayışı üçün bütöv sosial mühitin formalaşdırılmasıdır.
Naxçıvanın yenilənməsi kənd təsərrüfatını da əhatə edir. Yeni suvarma layihələrinin həyata keçirilməsi, artezian quyularının qazılması, müasir suvarma sistemlərinin qurulması və indiyədək suvarılmayan torpaq sahələrinin su ilə təmin olunması kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın artırılması üçün mühüm imkanlar yaradır. Prezident İlham Əliyev kənd təsərrüfatının inkişafı ilə bağlı Dövlət Proqramında Naxçıvana ayrıca yer ayrıldığını və əlavə layihələrin həyata keçiriləcəyini açıqlayıb.
Muxtar respublikanın inkişafında turizm də gəlir gətirən əsas istiqamətlərdən birinə çevrilə bilər. Naxçıvanın tarixi abidələri, təbiəti, havası və zəngin mədəni irsi böyük turizm potensialı yaratsa da, müasir mehmanxana infrastrukturunun kifayət qədər inkişaf etməməsi uzun müddət bu imkanların tam reallaşdırılmasına mane olub. Şəhərin mərkəzində yeni beşulduzlu mehmanxananın təməlinin qoyulması bu istiqamətdə vəziyyəti dəyişdirmək üçün atılan addımlardan biridir. Prezidentin açıqlamasına əsasən, həmin mehmanxananın təxminən 2028-ci ildə hazır olması gözlənilir.
İnkişaf strategiyasının mühüm tərəflərindən biri müasir layihələrlə tarixi-mədəni irsin qorunması arasında tarazlığın saxlanılmasıdır. Möminə xatun məqbərəsinin bərpası, digər tarixi-mədəni obyektlərin konservasiyası və qorunması, görkəmli memar Əcəmi Naxçıvaninin irsinin yaşadılması bu yanaşmanın göstəricisidir. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, sosial-iqtisadi və enerji layihələri nə qədər vacib olsa da, görülən işlərin təməlində milli kimlik, tarix, mədəniyyət, dil və ədəbiyyat dayanır.
Təhlükəsizlik isə bütün bu inkişaf planlarının əsas dayaqlarından biri olaraq qalır. Əlahiddə Ümumqoşun Orduda yeni yaradılmış əməliyyat-komando hərbi hissələrinə Döyüş bayraqlarının təqdim olunması Naxçıvanın müdafiə imkanlarının gücləndirilməsi istiqamətində həyata keçirilən siyasətin davamıdır. Muxtar respublikanın xüsusi coğrafi mövqeyi nəzərə alınaraq onun hərbi təhlükəsizliyinin təmin edilməsi dövlət siyasətində daim xüsusi yer tutur. Prezident İlham Əliyev də Naxçıvanda hərbi potensialın gündən-günə gücləndirildiyini və bu prosesin davam etdiriləcəyini bildirib.
Bütün layihələr bir nöqtədə birləşir: Naxçıvan artıq yalnız muxtar respublikanın daxili inkişafı prizmasından deyil, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurla birlikdə daha böyük strateji məkanın tərkib hissəsi kimi nəzərdən keçirilir. Prezident İlham Əliyevin açıqladığı yanaşmaya görə, Naxçıvan, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur vahid konsepsiya əsasında inkişaf etdirilməlidir. Bu məqsədlə Naxçıvan şəhərinin yeni Baş planının hazırlanması, müasir infrastrukturun yaradılması və idarəetmə mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi nəzərdə tutulur.
Avqustun 11-də baş tutan səfərin ümumi mənzərəsi göstərir ki, qarşıdakı illərdə Naxçıvanda sadəcə yeni obyektlərin sayı artmayacaq. Muxtar respublikanın iqtisadi funksiyası dəyişəcək, sənaye imkanları genişlənəcək, yaşıl enerji istehsalı artacaq, yeni nəqliyyat damarları yaranacaq və sosial infrastruktur yenilənəcək. Ən əsası isə Naxçıvanın coğrafi mövqeyi yeni nəqliyyat və enerji layihələri hesabına strateji üstünlüyə çevrilə bilər. Prezident İlham Əliyevin ifadə etdiyi kimi, qarşıda böyük planlar dayanır və əsas hədəf bu qədim diyarın davamlı inkişafını, insanların təhlükəsiz və firavan yaşayışını təmin etməkdir.