Hicran Şərifov: Müasir çağırışlara uyğun investisiya siyasəti - maliyyə dayanıqlılığını gücləndirən mühüm amil

Prezident İlham Əliyevin II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində keçirilən tədbirdə çıxışı ölkənin iqtisadi inkişafının hazırkı mərhələsi, mövcud imkanları və qarşıdakı dövr üçün müəyyənləşdirilən əsas istiqamətlər baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Dövlət başçısı çıxışında iqtisadi sabitliyin, maliyyə imkanlarının, investisiya mühitinin, enerji və nəqliyyat potensialının qarşılıqlı əlaqəsinə toxunub. Sabit iqtisadiyyat və müstəqil maliyyə-iqtisadi sistem gələcək inkişaf üçün etibarlı zəmin yaradır. Son illərdə həyata keçirilən layihələr, formalaşdırılan infrastruktur və yaradılan iqtisadi imkanlar isə yeni mərhələnin əsasını təşkil edir.
Son 20 il ərzində ölkə iqtisadiyyatına 350 milyard ABŞ dollarından çox investisiya cəlb edilib. Bu vəsaitin təxminən yarısının birbaşa xarici investisiyaların payına düşməsi beynəlxalq biznes dairələrinin ölkəyə marağının mühüm göstəricisidir. İnvestisiya mühitinin formalaşdırılması istiqamətində həyata keçirilən siyasət nəticəsində müxtəlif iqtisadi sahələrdə fəaliyyət göstərən aparıcı beynəlxalq şirkətlərlə əməkdaşlıq imkanları genişlənib. Qarşıdakı mərhələdə əsas vəzifələrdən biri mövcud investisiya potensialını qorumaqla yanaşı, yeni sahələrə kapital axınını artırmaq və daha çox əlavə dəyər yaradan layihələrin reallaşdırılmasına şərait yaratmaqdır.
Qarşıdakı dövrdə iqtisadi imkanların şaxələndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan bərpaolunan enerji mühüm istiqamətlərdən biri kimi önə çıxır. Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda 157 giqavatlıq enerji potensialının mövcudluğu, quruda Günəş və külək elektrik stansiyalarının fəaliyyət göstərməsi ölkənin yaşıl enerji sahəsində geniş imkanlara malik olduğunun göstəricisidir. Qarşıya qoyulan məqsəd elektrik enerjisi istehsalında təbii qazdan istifadənin minimuma endirilməsi və əldə olunan qaz ehtiyatlarının daha çox ixrac məqsədilə yönəldilməsidir. Bu yanaşma həm enerji resurslarından səmərəli istifadəyə, həm də yeni enerji layihələrinin iqtisadi əhəmiyyətinin artmasına imkan verir.
Bərpaolunan enerji potensialının genişləndirilməsi eyni zamanda yeni texnoloji sahələrin inkişafı üçün də imkanlar yaradır. Xüsusilə süni intellekt və data mərkəzlərinin böyük həcmdə elektrik enerjisinə ehtiyac duyduğu nəzərə alınarsa, Azərbaycanın artan enerji imkanları bu sahədə yeni investisiya layihələrinin reallaşdırılması üçün əlverişli zəmin formalaşdıra bilər. Bunun üçün enerji sisteminin ötürücülük imkanlarının artırılması mühüm şərtdir. Mövcud ötürücü xətlərin genişləndirilməsi, yeni xətlərin inşası və enerji infrastrukturunun yenilənməsi gələcək iqtisadi inkişafın mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilir.
İqtisadiyyatın digər mühüm hərəkətverici qüvvəsi logistika və nəqliyyatdır. Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi onun regional və beynəlxalq yükdaşımalar sistemində rolunu artırır. Bununla belə, coğrafi üstünlüyün iqtisadi imkanlara çevrilməsi üçün genişmiqyaslı infrastrukturun yaradılması zəruri idi. Son illərdə dəmir yollarına, dəniz limanlarına, hava yolu ilə yükdaşımalarına və avtomobil yollarına böyük həcmdə investisiyaların yatırılması məhz bu məqsədə xidmət edib. Azərbaycanın həm Şərq-Qərb, həm də Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərində fəal iştirakı ölkənin tranzit imkanlarını daha da genişləndirir. Bu iki mühüm istiqamətin kəsişməsində yerləşmək Azərbaycanın regional logistika sistemində əhəmiyyətini artıran amillərdəndir. Qonşu dövlətlərlə əməkdaşlıq, sərhədyanı bağlantıların inkişaf etdirilməsi və təchizat zəncirlərinin səmərəli fəaliyyəti də mühüm şərtlər sırasındadır. Azərbaycan ərazisindən keçən tranzit yüklərin həcminin sürətlə artması bu sahədəki imkanların praktik nəticələrini nümayiş etdirir. Cari ildə tranzit daşımaların həcminin 16 milyon tona çatacağı gözlənilir. Qarşıya qoyulan hədəf isə 2030-cu ilədək həm Şərq-Qərb, həm də Şimal-Cənub istiqamətlərində daşımaların həcmini 25 milyon tona və daha yüksək səviyyəyə çatdırmaqdır. Bunun üçün nəqliyyat infrastrukturunun genişləndirilməsi ilə yanaşı, multimodal daşımaların inkişafı, təchizatçılar üçün əlverişli mühitin qorunması və qonşu ölkələrlə əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Dövlətimizin başçısının qeyd etdiyi kimi, ilk növbədə, biz ev tapşırığımızı yerinə yetirməli idik: “Yəni fiziki infrastruktur qurulmalı idi. Ona görə də biz dəmir yollarına, dəniz limanlarına, hava yolu ilə yükdaşımalara və avtomobil yollarına böyük həcmdə investisiya yatırdıq. Dəmir yollarımızın 60 faizi elektrikləşdirilib və bu proses davam edir. Bizim bütün qonşularla, həmçinin ölkə daxilində dəmir yolu əlaqəmiz mövcuddur. Beləliklə, bu, mühüm bir mərhələ idi. Tranzit ölkəyə çevrilmək üçün bizim, sözsüz ki, qonşularımız və qonşularımızın qonşuları ilə yaxşı münasibətlərə ehtiyacımız var idi. Əks halda, dənizə çıxışı olmayan bir ölkə olaraq, nə qədər çox çalışsanız da, uğur qazana bilməzsiniz. Bu da həyata keçirildi. Bu gün bütün qonşularla münasibətlər çox aydın, ən əsası isə proqnozlaşdırıla biləndir”.
Mədənçilik də yeni iqtisadi imkanlar yaradan sahələr sırasında xüsusi yer tutur. Bu istiqamətdə dördillik dövlət proqramının qəbul edilməsi sahənin inkişafına sistemli yanaşmanın formalaşdırılması baxımından əhəmiyyətlidir. Mədənçilik üzrə yeni layihələrin həyata keçirilməsi investisiyaların cəlb olunmasına, mövcud resurslardan daha səmərəli istifadəyə və iqtisadi fəaliyyətin genişlənməsinə şərait yarada bilər. Bununla yanaşı, neft-qaz sektoru da iqtisadiyyatda aparıcı rolunu qoruyacaq. Yeni müqavilələrin imzalanması bu sahənin əhəmiyyətinin davam etdiyini təsdiqləyir. Əldə olunan enerji gəlirlərinin iqtisadiyyatın digər sahələrinə investisiya şəklində yönəldilməsi isə şaxələndirmə siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biridir.
Azərbaycanın maliyyə dayanıqlılığı da investisiya mühitinin mühüm göstəricilərindəndir. Dövlət borcunun ÜDM-in 20 faizini, xarici borcun isə 5,6 faizini təşkil etməsi ölkənin maliyyə yükünün nisbətən aşağı səviyyədə olduğunun göstəricisidir. Eyni zamanda, valyuta ehtiyatlarının xarici borcu təxminən 20 dəfə üstələməsi ölkənin maliyyə imkanlarının genişliyini nümayiş etdirir. Milli valyutanın 2017-ci ilin aprelindən etibarən ABŞ dollarına münasibətdə 1,70 manat səviyyəsində qalması da maliyyə sabitliyi baxımından diqqət çəkən göstəricilərdən biridir. Bu amillər investisiya qərarlarında nəzərə alınan proqnozlaşdırıla bilən iqtisadi mühitin formalaşmasına töhfə verir.
Beləliklə, investisiya siyasətində yeni mərhələ iqtisadiyyatın müxtəlif istiqamətlərində mövcud imkanların daha səmərəli istifadəsini və yeni inkişaf sahələrinin formalaşdırılmasını nəzərdə tutur. Bərpaolunan enerji, logistika, mədənçilik, rəqəmsal texnologiyalar və süni intellekt kimi sahələr qarşıdakı dövrdə yeni investisiya layihələri üçün geniş imkanlar yarada bilər. Bununla yanaşı, neft-qaz sektorunun yaratdığı maliyyə imkanları, güclü nəqliyyat infrastrukturu və sabit maliyyə sistemi bu prosesin mühüm dayaqları olaraq qalır. Qarşıdakı mərhələdə əsas diqqət mövcud iqtisadi potensialın yeni investisiyalara, texnoloji imkanlara və əlavə dəyər yaradan sahələrə çevrilməsinə yönələcəkdir.